15.8 C
Ankara
Pazartesi, Eylül 21, 2020

Kişilik bozuklukları nasıl doğuyor?

Yazılarımda genellikle toplumsal ve sosyolojik birçok konuyu anlamlandırmamız açısından ele alıp değerlendirmesini yapıyorum, takiben sebepleri üzerine yoğunlaşarak çözüm önerilerini sunuyorum.

Bu yazımda da aynı çizgide fakat epey ilgi çekici olduğunu düşündüğüm bir psikolojik önermeyi değerlendireceğim. Sosyolojik ve bireysel durumlarına bakışlar atacağım.

Sıradan olaylarla örülü olduğunu düşünebildiğimiz yaşantımızda asıl sıradışılıklar detaylarda saklı. Bunları ortaya çıkarabilmek için bilim elimizden tutuyor. Bu yazıda edineceğimiz ‘Bilişsel Uyumsuzluk Kuramı’ da birçok detayı gün yüzüne çıkarıp incelememize olanak sağlayacak.

1957 yılında Stanford Üniversitesi’nde Leon Festinger isimli bir sosyal psikoloğun ortaya attığı bu kuram, etkileriyle büyük yankılar uyandırdı. Kuramı ana hatlarıyla incelediğinizde çok basit. İnsanlar inançlar, fikirler ve düşünceler taşır. Bu yapıların kuruluşu geleneklerle, araştırmalarla veya gözlemlerle gerçekleşebilir. Beyin, bu kuruluşların eylemlerimizle tutarlı olmasına ihtiyaç duyar. Yani zihnimizde var olana göre eylemlerimizi oluşturmak isteriz. Bu noktada bilişimizle davranışlarımız çatışırsa beynimiz bu çatışmayı dengede tutmak için bazı öneriler sunar.

Düşünce/davranış dengesini oluştururken düşünce değişikliğine yoğunlaşırız çünkü düşünceleri değiştirmek davranışlarımızı değiştirmekten daha kolaydır. Uygar insanın doğuşuna şahit olduğumuz bu kuramda kişinin kişiliğini yoğurma kapasitesi ne kadar yüksekse (gelişime açıksa) aynı derecede bilişsel uyumsuzluğu, edindiği doğru verilere uygun şekilde yok eder. Diğer türlü bu uyumsuzluğu yok etmek için zihin bu veriyi sansürlemek, karalamak, yok saymak veya aşağılamak yoluna gider.(olmaması gereken yöntem.)

Festinger bu kurama sigara içme örneğini verir. Sigara içen bir adam sağlık risklerini duyduğunda bilişsel uyumsuzlukla karşı karşıya kalır. İki yoldan birini tercih etmelidir ilki gelişime açık zihinde olduğu gibi doğru olanı yapmak, ikinci türlüsüyse gelişime kapalı zihindeki veriyi karalamak, aşağılamak, sansürlemek. Festinger ikinci yol üzerinden örneğini sürdürür. Kişi sigara içmenin yanlış olduğunu bilir ve inanış/davranış uyumsuzluğu olarak ikinci yolu tercih ederek (sigarayı bırakmanın zorluğundan da kaynaklanarak) edindiği doğru veriyi kirletme çalışmalarına girişir. Stresi azaltması ve kilo aldırmaması gibi nedenleri ortaya koyar. Zihnini kandırarak zamanla bu kandırmacaya inanır hale gelir. ‘Eğer sigara içmeyi bırakırsam kilo alırım ve stresten dolayı çok mutsuz olurum bu yüzden bunu yapmamalıyım. Bu kadar trafik kazası oluyor ve insanlar her gün bu riski alıp trafiğe çıkıyor ben de sigara içmişim çok mu?’

Bu tip bahaneler insanların bilişsel uyumsuzluğunu gidererek, davranışlarını inançları ile tutarlı hale getirmesine olanak sağlıyor.

Söylem olarak örnek vermemiz gerekirse. Okumanın az çok faydasını duymuş ama beceremeyen zihin uyumsuzluğunun sonucu olarak  ‘okumak asosyalleşmektir.’ Şiddetin kötü olduğunu duyumsamış, kötü yanlarının farkında fakat şiddetten vazgeçemeyen zihin uyumsuzluğundan türemiş yoz bir söylem ‘o da dilini tutsaymış da ölmeseymiş.’

Kuramın çapı daha geniş fakat burada, yakın örneklerle en anlaşılır biçimi kazandırmaya çalıştım. Uyumsuzluğu tespit edip değişimi için uğraşmak uyumsuzluktan kaçmaktan daha yücedir. Biliş uyumsuzluklarında doğru tercihleri yapabilmeniz temennimle.

ABDULLAH EMİROĞLU

Yeni Sayı
Yeni nesil medya

Benzer yazılar

Ekonomide ‘pik’ mi, yoksa ‘dip’ mi?

Cumhurbaşkanı T. Erdoğan, Türkiye’nin kredi notunu bugüne kadar görülen en düşük seviye olan “B2 ve görünümünü ise Negatif - Yatırım yapılamaz” olarak açıklayan Moody’s’e...

NEDİR BU ADAM-DER?

12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 darbeleri döneminde, solcu oldukları gerekçesiyle Türk Silahlı Kuvvetleri’nden atılmış askerlerin kurduğu bir dernektir ADAM-DER. Açılımı ise “Askeri...

AB Komisyonu: Kırım’ın işgali nedeniyle Rusya ile diyalog kurmak imkansız

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Sözcüsü Peter Stano, Kırım’ın işgalinden dolayı AB ile Rusya arasındaki stratejik diyaloğun yeniden başlamasının imkansız olduğunu söyledi. AB ile Rusya arasındaki...

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu buraya yazınız
Lütfen isminizi buraya girin

Stay Connected

20,694BeğenenlerBeğen
2,367TakipçilerTakip Et
0AbonelerAbone

Son eklenenler

Ekonomide ‘pik’ mi, yoksa ‘dip’ mi?

Cumhurbaşkanı T. Erdoğan, Türkiye’nin kredi notunu bugüne kadar görülen en düşük seviye olan “B2 ve görünümünü ise Negatif - Yatırım yapılamaz” olarak açıklayan Moody’s’e...

NEDİR BU ADAM-DER?

12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 darbeleri döneminde, solcu oldukları gerekçesiyle Türk Silahlı Kuvvetleri’nden atılmış askerlerin kurduğu bir dernektir ADAM-DER. Açılımı ise “Askeri...

AB Komisyonu: Kırım’ın işgali nedeniyle Rusya ile diyalog kurmak imkansız

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Sözcüsü Peter Stano, Kırım’ın işgalinden dolayı AB ile Rusya arasındaki stratejik diyaloğun yeniden başlamasının imkansız olduğunu söyledi. AB ile Rusya arasındaki...

Batı Trakya Türk Cumhuriyeti 107 yaşında!

Türk’ün yaralı yurtlarından Batı Trakya’da kurulan ve ömrü çok kısa olan bir devlet, bugün halen kendinden söz ettirebiliyor, kuruluşu kutlanıyor. 107 yıl önce kurulan...

Avdyli, Osmani ile Yeni Bir Partinin Kurulması ihtimalini Dışlamıyor

Kosova Demokratik Birliği (LDK) milletvekili Haxhi Avdyli, Meclis Başkanı Vjosa Osmani ile yeni bir parti kurulması için istişarelerin başladığını duyurdu. "LDK yaklaşımını değiştirir ve gerçek,...